Bergamota cytrusowa a wyniki sportowe: czy jest jakiś wpływ
Ekstrakt z bergamoty zyskał popularność jako naturalny środek „na cholesterol”. W środowisku sportowym pojawia się w suplementach wspierających układ krążenia, czasem z obietnicą lepszej wydolności. Redakcja sprawdziła, na ile te oczekiwania mają oparcie w badaniach.
Czym jest bergamota
Bergamota (Citrus bergamia) to owoc cytrusowy uprawiany przede wszystkim w Kalabrii na południu Włoch. Jej olejek eteryczny jest znany z aromatu herbaty Earl Grey i przemysłu perfumeryjnego, ale w suplementach wykorzystuje się coś innego – polifenole z soku i miąższu.
Frakcja polifenolowa bergamoty (BPF) zawiera m.in. flawonoidy naringinę, neoeriocytrynę i neohesperydynę, a także związki określane jako brutieryna i melitydyna. Właśnie tym dwóm ostatnim przypisuje się działanie podobne do statyn, czyli hamowanie enzymu reduktazy HMG-CoA.
Większość badań klinicznych przeprowadzono we Włoszech, często przez ten sam zespół badawczy związany z Uniwersytetem w Catanzaro. To ważny kontekst przy ocenie siły dowodów.
W Unii Europejskiej ekstrakt z bergamoty jest sprzedawany jako składnik suplementów diety. Nie jest zarejestrowany jako lek obniżający cholesterol i nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA.
Wpływ na lipidy i glikemię
W badaniu Mollace i wsp. (2011) u pacjentów z hiperlipidemią przyjmujących ekstrakt z bergamoty przez 30 dni obserwowano spadek cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i triglicerydów oraz wzrost HDL. Odnotowano również obniżenie glikemii na czczo.
Gliozzi i wsp. (2013) wykazali, że dodanie BPF do rosuwastatyny nasilało obniżenie LDL, co sugerowało możliwość redukcji dawki statyny. Wyniki te wymagają jednak potwierdzenia w większych, niezależnych badaniach.
Przegląd systematyczny Lamiquiz-Moneo i wsp. (2020) potwierdził, że bergamota wydaje się poprawiać profil lipidowy, ale zwrócił uwagę na niewielką liczbę badań, krótki czas obserwacji, różne dawki i ryzyko błędu systematycznego. Podobne zastrzeżenia zgłosili Nauman i Johnson (2019).
Brakuje danych o wpływie bergamoty na twarde punkty końcowe, takie jak zawały serca czy udary. Statyny mają takie dowody z wieloletnich badań; bergamota – nie.
Czy bergamota poprawia wydolność
Według stanu wiedzy redakcji nie ma dobrze zaprojektowanych badań, które wykazałyby, że ekstrakt z bergamoty poprawia wytrzymałość, siłę, moc czy czas regeneracji u sportowców. Twierdzenia o „lepszej wydolności” opierają się na ekstrapolacji z efektów metabolicznych.
Teoretycznie flawonoidy cytrusowe mogą wpływać na funkcję śródbłonka i przepływ krwi, a działanie antyoksydacyjne mogłoby ograniczać stres oksydacyjny po wysiłku. Te mechanizmy nie przekładają się jednak automatycznie na lepsze wyniki.
Co więcej, w przypadku antyoksydantów istnieje pewien paradoks: wysokie dawki niektórych z nich (np. witamin C i E) w badaniach osłabiały część adaptacji treningowych. Nie wiadomo, czy dotyczy to polifenoli bergamoty, ale jest to argument przeciw bezrefleksyjnemu stosowaniu.
U zdrowego, młodego sportowca z prawidłowym lipidogramem trudno uzasadnić przyjmowanie bergamoty w celu poprawy wyników. Pieniądze lepiej przeznaczyć na składniki o udokumentowanym działaniu, takie jak kreatyna czy kofeina.
Kiedy sportowiec może się nią zainteresować
Sytuacja wygląda inaczej u osób aktywnych w średnim wieku z łagodnie podwyższonym cholesterolem, które jeszcze nie wymagają leczenia farmakologicznego. Tu bergamota bywa rozważana jako uzupełnienie zmian w diecie i aktywności fizycznej.
Decyzje o leczeniu dyslipidemii powinny jednak opierać się na całkowitym ryzyku sercowo-naczyniowym, ocenianym zgodnie z wytycznymi ESC/EAS. U osób z wysokim ryzykiem suplement nie może zastępować statyny.
Osobną grupą są sportowcy siłowi po latach stosowania sterydów anabolicznych lub w ich trakcie. AAS istotnie obniżają HDL i podnoszą LDL, co zwiększa ryzyko miażdżycy. Bergamota nie zneutralizuje tych zmian, a samodzielne „osłony” mogą dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa.
| Sytuacja | Czy bergamota ma sens? | Co zrobić w pierwszej kolejności |
|---|---|---|
| Zdrowy sportowiec, dobry lipidogram | Raczej nie | Dieta, trening, regeneracja |
| Łagodnie podwyższony LDL, niskie ryzyko | Możliwy dodatek | Konsultacja lekarska, zmiany diety |
| Wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe | Nie jako zamiennik leków | Leczenie zgodne z wytycznymi |
| Zaburzenia lipidowe po AAS | Nie rozwiązuje problemu | Odstawienie substancji, kardiolog |
W badaniach stosowano najczęściej 500–1000 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie przez okres od 30 dni do kilku miesięcy. Efekt ocenia się, powtarzając lipidogram po około 8–12 tygodniach.
Bezpieczeństwo i interakcje
W krótkoterminowych badaniach ekstrakt z bergamoty był dobrze tolerowany. Opisywano sporadycznie zgagę, dyskomfort żołądkowy i bóle mięśni. Danych o stosowaniu przez wiele lat jest bardzo mało.
- Statyny: możliwe sumowanie działania; łączenie wyłącznie pod kontrolą lekarza.
- Leki przeciwcukrzycowe: teoretyczne ryzyko nadmiernego obniżenia glikemii.
- Leki metabolizowane przez CYP3A4: niektóre flawonoidy cytrusowe mogą wpływać na ten enzym.
- Olejek eteryczny z bergamoty: zawiera bergapten, który działa fotouczulająco – nie należy go mylić z ekstraktem polifenolowym.
Ciąża, karmienie piersią, choroby wątroby oraz przyjmowanie wielu leków to sytuacje, w których bez konsultacji lekarskiej lepiej zrezygnować z suplementacji.
Ponieważ suplementy w Polsce nie podlegają rejestracji jak leki, zawartość aktywnych polifenoli w różnych produktach może się znacznie różnić. Badania kliniczne dotyczyły konkretnych, standaryzowanych ekstraktów.
Wnioski redakcji
Ekstrakt z bergamoty może umiarkowanie poprawiać profil lipidowy i glikemię, choć dowody pochodzą z niewielu badań, prowadzonych głównie przez jeden ośrodek.
Nie ma przekonujących danych, że bergamota poprawia wyniki sportowe. Jej potencjalna rola dotyczy zdrowia układu krążenia, a nie wydolności.
Dla osób aktywnych z podwyższonym cholesterolem najważniejsze pozostają dieta, regularny wysiłek i ocena ryzyka przez lekarza; suplement może być co najwyżej dodatkiem.
Polecamy także nasze teksty o lipidogramie u sportowców, o kwasach omega-3 dla serca oraz o wpływie sterydów anabolicznych na układ krążenia.
Bibliografia
- Mollace V, Sacco I, Janda E, et al. Hypolipemic and hypoglycaemic activity of bergamot polyphenols: from animal models to human studies. Fitoterapia. 2011;82(3):309–316.
- Gliozzi M, Walker R, Muscoli S, et al. Bergamot polyphenolic fraction enhances rosuvastatin-induced effect on LDL-cholesterol, LOX-1 expression and protein kinase B phosphorylation in patients with hyperlipidemia. Int J Cardiol. 2013;170(2):140–145.
- Lamiquiz-Moneo I, Giné-González J, Alisente S, et al. Effect of bergamot on lipid profile in humans: a systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(18):3133–3143.
- Nauman MC, Johnson JJ. Clinical application of bergamot (Citrus bergamia) for reducing high cholesterol and cardiovascular disease markers. Integr Food Nutr Metab. 2019;6(2).
- Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111–188.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, Nyberg F, Bowers L, Bhasin S. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
