L-karnityna a wątroba i nerki: czy to bezpieczne
Wśród osób trenujących często pojawia się pytanie, czy regularne przyjmowanie L-karnityny nie „obciąża” wątroby i nerek. To rozsądna wątpliwość – oba narządy odpowiadają przecież zarówno za produkcję karnityny, jak i za jej usuwanie. Redakcja przeanalizowała, co na ten temat mówi literatura medyczna.
Jak organizm gospodaruje karnityną
Wątroba i nerki są głównymi miejscami syntezy karnityny z lizyny i metioniny. Dorosły człowiek wytwarza jej niewielkie ilości dziennie, a resztę pozyskuje z pożywienia. Pula karnityny w organizmie jest bardzo stabilna i ściśle kontrolowana.
Kluczową rolę w tej kontroli odgrywają nerki. Według przeglądów farmakokinetycznych (Evans i Fornasini, 2003; Rebouche, 2004) zdrowe nerki odzyskują z moczu pierwotnego ponad 90% przefiltrowanej karnityny. Gdy jej stężenie we krwi rośnie, wchłanianie zwrotne słabnie i nadmiar trafia do moczu.
Biodostępność karnityny z suplementów jest niska – w zależności od dawki wynosi zwykle kilkanaście procent. Większość przyjętej porcji nie wchłania się w ogóle i zostaje rozłożona przez bakterie jelita grubego.
Z tego wynika ważny wniosek: u osoby ze zdrowymi nerkami nadmiar karnityny jest po prostu wydalany. Nie gromadzi się w tkankach w sposób niekontrolowany, a jej stężenie we krwi wraca do normy krótko po zakończeniu suplementacji.
Karnityna a nerki
W badaniach klinicznych z udziałem zdrowych osób przyjmujących 2–3 g karnityny dziennie przez wiele tygodni nie odnotowano pogorszenia parametrów nerkowych, takich jak kreatynina czy eGFR. Ocena ryzyka Hathcocka i Shao (2006) wskazała 2 g na dobę jako poziom bezpieczny przy długotrwałym stosowaniu.
Paradoksalnie najwięcej doświadczenia klinicznego z karnityną mają nefrolodzy. U pacjentów hemodializowanych karnityna jest usuwana podczas dializy, co może prowadzić do jej niedoboru. National Kidney Foundation w zaleceniach z 2003 roku opisała sytuacje, w których dożylne podawanie karnityny może być rozważane u tych chorych.
Inaczej wygląda sytuacja osób z przewlekłą chorobą nerek, które nie są dializowane. Gdy filtracja jest upośledzona, wydalanie karnityny i jej metabolitów, w tym TMAO, jest wolniejsze. U takich pacjentów samodzielna suplementacja nie jest wskazana.
Warto też pamiętać, że suplementy karnityny nie podnoszą poziomu kreatyniny we krwi, w przeciwieństwie do kreatyny, która może dawać fałszywie „gorsze” wyniki laboratoryjne. Przy interpretacji badań lepiej jednak poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych suplementach.
Karnityna a wątroba
Brak jest wiarygodnych doniesień o uszkodzeniu wątroby wywołanym czystą L-karnityną w typowych dawkach. Problemy wątrobowe związane z suplementami „odchudzającymi” zwykle dotyczą wieloskładnikowych mieszanek z ekstraktami roślinnymi, a nie samej karnityny.
Co więcej, karnitynę badano jako potencjalne wsparcie w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby. W randomizowanym badaniu Malaguarnery i współpracowników (2010) pacjenci z NASH otrzymujący karnitynę wraz z dietą mieli korzystniejsze wyniki enzymów wątrobowych i obrazu histologicznego niż grupa kontrolna.
Nie oznacza to, że karnityna jest lekiem na stłuszczenie wątroby – wyniki wymagają potwierdzenia w większych próbach. Pokazują jednak, że w kontrolowanych warunkach klinicznych nie obserwowano szkodliwego wpływu na ten narząd.
| Grupa | Ocena ryzyka | Rekomendacja |
|---|---|---|
| Zdrowi dorośli, do 2 g/dobę | Niskie | Stosowanie zgodnie z etykietą |
| Przewlekła choroba nerek bez dializ | Podwyższone | Tylko po konsultacji z nefrologiem |
| Pacjenci dializowani | Zależne od wskazań | Wyłącznie decyzja lekarza |
| Choroby wątroby | Brak sygnałów szkodliwości | Konsultacja z hepatologiem |
TMAO – kontrowersyjny metabolit
Niewchłonięta karnityna w jelicie grubym jest przekształcana przez bakterie w trimetyloaminę (TMA), którą wątroba utlenia do N-tlenku trimetyloaminy (TMAO). Koeth i współpracownicy (2013) wykazali, że TMAO przyspiesza rozwój miażdżycy u myszy, a jego wysokie stężenie u ludzi wiąże się z większym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Związek przyczynowy u ludzi wciąż jest przedmiotem dyskusji. TMAO powstaje także z choliny i występuje w dużych ilościach w rybach morskich, które uważa się za zdrowe. Dlatego wielu naukowców traktuje TMAO raczej jako marker niż samodzielny czynnik ryzyka.
Z punktu widzenia nerek TMAO ma znaczenie dlatego, że jest z nich wydalane. U osób z niewydolnością nerek jego stężenie rośnie, a karnityna z suplementów może dodatkowo ten poziom podnosić.
Dla zdrowego sportowca najrozsądniejszym podejściem jest unikanie bardzo wysokich dawek i niestosowanie karnityny „na zapas” bez konkretnego celu.
Kto powinien zachować ostrożność
Choć dla większości osób karnityna jest bezpieczna, istnieją grupy, w których jej przyjmowanie wymaga konsultacji lekarskiej:
- osoby z przewlekłą chorobą nerek lub obniżonym eGFR;
- pacjenci z chorobą wieńcową lub po incydentach sercowo-naczyniowych (ze względu na TMAO);
- osoby z niedoczynnością tarczycy – karnityna może osłabiać działanie hormonów tarczycy na poziomie komórkowym;
- przyjmujący acenokumarol lub warfarynę – opisywano przypadki zmiany INR;
- osoby z padaczką w wywiadzie, u których zgłaszano pojedyncze przypadki nasilenia napadów.
Objawy, które powinny skłonić do przerwania suplementacji, to uporczywe nudności, biegunka, nietypowy zapach ciała lub moczu, a także jakiekolwiek zmiany w wynikach badań nerkowych czy wątrobowych.
Wnioski redakcji
U zdrowych osób L-karnityna w dawkach do 2 g dziennie nie wykazuje szkodliwego wpływu na wątrobę ani nerki. Nadmiar jest skutecznie wydalany z moczem.
Ostrożność dotyczy przede wszystkim chorych z upośledzoną funkcją nerek oraz osób z chorobami serca, u których znaczenie może mieć metabolit TMAO.
Regularne badania – kreatynina, eGFR, ALT, AST – to dobry nawyk dla każdego, kto długo stosuje suplementy, nie tylko karnitynę.
Zachęcamy do lektury naszych tekstów o dowodach na skuteczność L-karnityny w sporcie, o interpretacji wyników kreatyniny u osób trenujących oraz o bezpieczeństwie suplementów dla wątroby.
Bibliografia
- Evans AM, Fornasini G. Pharmacokinetics of L-carnitine. Clin Pharmacokinet. 2003;42(11):941–967.
- Rebouche CJ. Kinetics, pharmacokinetics, and regulation of L-carnitine and acetyl-L-carnitine metabolism. Ann N Y Acad Sci. 2004;1033:30–41.
- Hathcock JN, Shao A. Risk assessment for carnitine. Regul Toxicol Pharmacol. 2006;46(1):23–28.
- Eknoyan G, Latos DL, Lindberg J. Practice recommendations for the use of L-carnitine in dialysis-related carnitine disorder. National Kidney Foundation Carnitine Consensus Conference. Am J Kidney Dis. 2003;41(4):868–876.
- Malaguarnera M, Gargante MP, Russo C, et al. L-carnitine supplementation to diet: a new tool in treatment of nonalcoholic steatohepatitis—a randomized and controlled clinical trial. Am J Gastroenterol. 2010;105(6):1338–1345.
- Koeth RA, Wang Z, Levison BS, et al. Intestinal microbiota metabolism of L-carnitine, a nutrient in red meat, promotes atherosclerosis. Nat Med. 2013;19(5):576–585.
