Kwas D-asparaginowy dla kobiet: czy są szczególne różnice

Kwas D-asparaginowy, w skrócie DAA, trafił na rynek jako „naturalny booster testosteronu” dla mężczyzn. Coraz częściej sięgają po niego jednak także kobiety – czasem przypadkiem, w gotowych mieszankach przedtreningowych. Sprawdzamy, czy fizjologia kobiet zmienia ocenę tego suplementu i co faktycznie wiadomo z badań.

Czym jest kwas D-asparaginowy

Kwas asparaginowy występuje w dwóch formach lustrzanych. Forma L jest typowym budulcem białek, natomiast forma D pełni funkcję cząsteczki sygnałowej. Znajdziemy ją w niewielkich ilościach w mózgu, przysadce i gonadach – zarówno męskich, jak i żeńskich.

Włoski badacz Antimo D'Aniello opisał w przeglądzie z 2007 roku, że D-asparaginian bierze udział w regulacji wydzielania hormonów, m.in. hormonu luteinizującego (LH) i prolaktyny. Jest też obecny w płynie pęcherzykowym jajników, co sugeruje jego udział w dojrzewaniu komórek jajowych.

Na rynku suplementów DAA występuje zazwyczaj jako sól sodowa lub wapniowa. Typowe porcje w produktach to 2–3 g dziennie, czyli ilości znacznie przekraczające to, co organizm wytwarza samodzielnie.

Ważne zastrzeżenie: prawie wszystkie badania nad suplementacją DAA u ludzi przeprowadzono na mężczyznach. Dane dotyczące kobiet pochodzą głównie z badań in vitro, prac na zwierzętach oraz pomiarów stężeń w płynie pęcherzykowym u pacjentek leczonych z powodu niepłodności.

Co pokazały badania u mężczyzn

Popularność DAA zapoczątkowała praca Topo i współpracowników (2009). U zdrowych mężczyzn przyjmujących suplement przez 12 dni zaobserwowano wzrost LH i testosteronu. Badanie było jednak niewielkie i nie obejmowało osób trenujących.

Kolejne próby z udziałem mężczyzn trenujących siłowo dały rozczarowujące wyniki. Willoughby i Leutholtz (2013) nie stwierdzili po 28 dniach żadnej poprawy siły, składu ciała ani poziomu hormonów. Melville i współpracownicy (2015) zauważyli wręcz spadek testosteronu przy dawce 6 g dziennie.

Przegląd systematyczny Roshanzamira i Safaviego (2017) podsumował, że DAA może podnosić testosteron u mężczyzn z obniżonym poziomem lub zaburzeniami płodności, ale nie u zdrowych, wytrenowanych osób.

Ten obraz jest ważny dla kobiet z prostego powodu: jeśli nawet u mężczyzn efekty są niespójne, to przenoszenie obietnic „wzrostu siły” na organizm kobiety nie ma podstaw naukowych.

Organizm kobiety a DAA

U kobiet oś podwzgórze–przysadka–jajniki działa cyklicznie. LH i FSH zmieniają się w trakcie cyklu, a ich wzajemne proporcje decydują o owulacji. Substancja, która potencjalnie wpływa na wydzielanie LH, może więc teoretycznie oddziaływać na przebieg cyklu.

W jajnikach testosteron jest produktem pośrednim w syntezie estrogenów. Gdyby DAA rzeczywiście zwiększało produkcję androgenów, u kobiet mogłoby to przekładać się na objawy takie jak trądzik, przetłuszczanie skóry czy nieregularne miesiączki. Na razie to jednak hipoteza, nie potwierdzone obserwacje kliniczne.

Niektóre kobiety sięgają po DAA w nadziei na „naturalne” wsparcie budowy mięśni. Z perspektywy dowodów jest to zakup bez uzasadnienia – lepsze efekty dają odpowiednia podaż białka, progresja obciążeń i kreatyna, która ma solidne badania także u kobiet.

Płodność, cykl i PCOS

Najciekawsze dane dotyczące kobiet pochodzą z medycyny rozrodu. W pracach włoskich badaczy stężenie D-asparaginianu w płynie pęcherzykowym korelowało z jakością komórek jajowych u pacjentek poddawanych zapłodnieniu pozaustrojowemu. To obserwacja, nie dowód na skuteczność suplementu.

Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Ten stan często wiąże się z podwyższonym LH i nadmiarem androgenów. Suplement, który teoretycznie może nasilać wydzielanie LH, nie jest dobrym pomysłem bez konsultacji z ginekologiem-endokrynologiem.

Nie ma danych o bezpieczeństwie DAA w ciąży i podczas karmienia piersią. Z tego powodu w tych okresach suplement nie powinien być stosowany.

Kobiety starające się o dziecko lub będące w trakcie leczenia niepłodności nie powinny samodzielnie włączać DAA. Wszelkie preparaty wpływające potencjalnie na oś hormonalną warto omówić z lekarzem prowadzącym.

Praktyczne wskazówki i bezpieczeństwo

W badaniach u mężczyzn suplement był generalnie dobrze tolerowany przez kilka tygodni. Zgłaszano sporadycznie bóle głowy, rozdrażnienie i dolegliwości żołądkowe. Długoterminowego bezpieczeństwa nie oceniono w żadnej populacji.

• Sprawdzaj skład gotowych „boosterów” i przedtreningówek – DAA bywa w nich ukryte pośród innych składników.
• Jeśli zauważysz zmiany cyklu, trądzik lub nadmierne owłosienie, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem.
• Nie łącz DAA z innymi preparatami „hormonalnymi” bez wiedzy specjalisty.
• Pamiętaj, że w Polsce suplementy nie przechodzą oceny skuteczności przed wprowadzeniem na rynek.

DAA nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA. Mimo to sportsmenki objęte kontrolą antydopingową powinny wybierać produkty z certyfikatami jakości, ponieważ zanieczyszczenie suplementów z kategorii „booster” jest udokumentowanym problemem.

Wnioski redakcji

Kwas D-asparaginowy jest naturalną cząsteczką sygnałową obecną także w organizmie kobiety, ale badania nad jego suplementacją dotyczą niemal wyłącznie mężczyzn.

Brak danych nie oznacza szkodliwości, oznacza jednak, że kobieta przyjmująca DAA nie ma wiedzy, czego się spodziewać. Teoretyczny wpływ na cykl i androgeny przemawia za ostrożnością.

Jeśli celem jest siła i sylwetka, lepiej zainwestować w suplementy z mocnymi dowodami i dobrze zaplanowany trening.

Polecamy również nasze materiały o kreatynie u kobiet, o wpływie cyklu menstruacyjnego na trening oraz o tym, jak czytać etykiety „boosterów testosteronu”.

Bibliografia

1. D'Aniello A. D-Aspartic acid: an endogenous amino acid with an important neuroendocrine role. Brain Res Rev. 2007;53(2):215–234.
2. Topo E, Soricelli A, D'Aniello A, et al. The role and molecular mechanism of D-aspartic acid in the release and synthesis of LH and testosterone in humans and rats. Reprod Biol Endocrinol. 2009;7:120.
3. Willoughby DS, Leutholtz B. D-aspartic acid supplementation combined with 28 days of heavy resistance training has no effect on body composition, muscle strength, and serum hormones associated with the hypothalamo-pituitary-gonadal axis in resistance-trained men. Nutr Res. 2013;33(10):803–810.
4. Melville GW, Siegler JC, Marshall PW. Three and six grams supplementation of d-aspartic acid in resistance trained men. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:15.
5. Roshanzamir F, Safavi SM. The putative effects of D-Aspartic acid on blood testosterone levels: a systematic review. Int J Reprod Biomed. 2017;15(1):1–10.
6. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.